Gastroskopia jest badaniem z wyboru w diagnostyce chorób przełyku, żołądka i dwunastnicy. Umożliwia zarówno potwierdzenie obecności choroby, której objawy występują u pacjenta, jak i jej wykluczenie. Może być również wykorzystana do monitorowania postępów leczenia. Podstawowe wskazania do wykonania gastroskopii:

  1. Trudności z połykaniem (tak zwana dysfagia)
  2. Bóle zamostkowe (po wykluczeniu przyczyn kardiologicznych)
  3. Zgaga
  4. Poranne bóle gardła i chrypka
  5. Bóle w nadbrzuszu
  6. Nudności i wymioty
  7. Jadłowstręt
  8. Utrata masy ciała
  9. Niedokrwistość
  10. Uczucie pełności w nadbrzuszu
  11. Fusowate wymioty i smoliste stolce (diagnostyka tych dolegliwości musi być rozpoczęta natychmiast, ponieważ mogą one być spowodowane zagrażającym życiu krwawieniem do żołądka lub dwunastnicy!)
  12. Przewlekły kaszel i zachłyśnięcia o niejasnej przyczynie
  13. Nadciśnienie wrotne
  14. Przewlekłe choroby zapalne jelit
  15. Inne rzadsze dolegliwości

Przeciwwskazania do wykonania gastroskopii są względne (jeżeli występują, nie zawsze uniemożliwiają wykonanie procedury, a ich istotność zawsze musi być oceniana indywidualnie dla każdego pacjenta w zależności od wskazań do badania i nasilenia czynników będących przeciwwskazaniem). Zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań występuje u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca (zwłaszcza we wczesnym okresie po zawale mięśnia sercowego) i niewydolnością oddechową. Badanie należy przeprowadzać bardzo ostrożnie u pacjentów z uchyłkiem gardłowo-przełykowym (Zenkera), oparzeniem chemicznym przełyku, przedziurawieniem górnego odcinka przewodu pokarmowego (perforacją) i z pełnym żołądkiem. Jeżeli którakolwiek z powyższych okoliczności występuje u pacjenta przygotowywanego do gastroskopii, bezwzględnie trzeba o tym poinformować lekarza przed wykonaniem badania!

Ryzyko związane z gastroskopią dotyczy przede wszystkim powikłań sercowych i płucnych, ponieważ zdarzają się one odpowiednio u jednej na 2000 i 4000 badanych osób. Powikłania związane z samą techniką zabiegu są zdecydowanie rzadsze i są to przede wszystkim krwawienia (występują u jednej na 15000 osób badanych) i zakażenia (u jednej na 50000 osób badanych). Ryzyko powikłań istotnie wzrasta u osób w podeszłym wieku, obciążonych chorobami serca i płuc, z niedokrwistością, zaburzeniami krzepnięcia krwi i podczas zabiegów wykonywanych ze wskazań nagłych. Stosowanie nowoczesnych, ultradźwiękowych systemów mycia i dezynfekcji oraz jednorazowego sprzętu zmniejszyły prawie do zera ryzyko zakażenia wirusami zapalenia wątroby typu B i C. Dodatkowe ryzyko związane jest z zastosowaniem znieczulenia miejscowego, które może być przyczyną zachłyśnięcia (dlatego po zakończonym badaniu do całkowitego ustąpienia znieczulenia gardła, to znaczy minimum przez 2 h, należy całkowicie powstrzymać się od jedzenia i picia) oraz reakcji alergicznych na preparat znieczulający, są to jednak powikłania rzadkie i występują u mniej niż jednej osoby na 10000 badanych.

Gastroskopia jest procedurą dobrze tolerowaną. U większości pacjentów udaje się ją wykonać po znieczuleniu miejscowym gardła (preparatem Lignocainy w sprayu). Niektórzy pacjenci źle tolerują badanie w znieczuleniu miejscowym i u nich do bezpiecznego i wiarygodnego przeprowadzenia badania konieczne jest zastosowanie znieczulenia ogólnego (tak zwanej analgosedacji). Tego typu znieczulenie jest również stosowane podczas wykonywania skomplikowanych i długotrwałych zabiegów endoskopowych, a także u dzieci i osób z zaburzeniami psychicznymi. Znieczulenie ogólne (analgosedacja) jest związane, poza dodatkowymi kosztami, ze zwiększonym ryzykiem powikłań przede wszystkim zachłystowego zapalenia płuc.

Podstawowym warunkiem wykonania planowej gastroskopii jest pozostanie na czczo, czyli nieprzyjmowanie przez minimum 6 godzin jedzenia i picia (dodatkowo należy przez 6 godzin powstrzymać się od palenia papierosów i żucia gumy). Leki zażywane przewlekle należy przyjąć, nie popijając ich wcale lub tylko niewielką ilością czystej wody. Nie należy jednak przyjmować leków mogących istotnie utrudnić badania. Są to przede wszystkim leki alkalizujące sok żołądkowy na bazie soli glinu (taki jak Rennie, Alugastrin itp.) oraz preparaty wapnia i magnezu. Powodują one pokrycie błony śluzowej cienką, trudną do odpułkania warstwą co uniemożliwia jej dokładną ocenę. Wykonanie gastroskopii u osoby z pełnym żołądkiem może narazić ją na niebezpieczne dla życia powikłania (przede wszystkim zachłystowe zapalenie płuc) i jest dopuszczalne tylko w sytuacji zagrożenia życia w warunkach szpitalnych. Pacjent w ramach przygotowania do gastroskopii powinien mieć wykonaną morfologię krwi i ocenę układu krzepnięcia (tak zwany koagulogram) Część osób przed badaniem wymaga profilaktycznego podania antybiotyku. Dotyczy to pacjentów:

  1. Ze sztucznymi zastawkami serca i z wadami zastawkowymi
  2. Z wszczepionymi na stałe cewnikami żylnymi i portami
  3. Z obniżoną odpornością i chorobami hematologicznymi
  4. Po przeszczepieniu narządów przyjmujących leki immunosupresyjne
  5. Z przewlekłymi chorobami wątroby i nerek

Ostateczną decyzję o podaniu antybiotyku podejmuje lekarz wykonujący badanie po ocenie możliwych korzyści i zagrożeń.

Jeśli badanie odbywa się w znieczuleniu ogólnym Pacjent musi być zdrowy (bez gorączki, kataru i kaszlu). Jeśli wystąpią powyższe objawy-należy zgłosić telefonicznie złe samopoczucie dzień przed planowanym badaniem.

Po badaniu w znieczuleniu ogólnym (niemiejscowym) Pacjenta powinna odebrać osoba dorosła. Przez 24 godziny po znieczuleniu ogólnym nie można prowadzić żadnych pojazdów.

Do ustąpienia znieczulenia, czyli przez minimum 1 godziny (lub do całkowitego ustąpienia znieczulenia-czyli powrotu pełnej funkcji połykania) od badania należy powstrzymać się od jedzenia i picia oraz żucia gumy i palenia papierosów. Nie zastosowanie się do tego zalecenia grozi niebezpiecznym dla życia zachłystowym zapaleniem płuc. W dniu badania należy powstrzymać się od spożywania gorących i pikantnych posiłków i napojów. W razie wystąpienia smolistych stolców lub fusowatych wymiotów co może być związane z krwawieniem do przewodu pokarmowego należy natychmiast zgłosić się do ośrodka wykonującego badanie, a jeżeli jest to niemożliwe to do oddziału ratunkowego najbliższego szpitala.

Test ureazowy stanowi integralny element gastroskopii i ma na celu wykrywanie bakterii Helicobacter pylori. Polega na pobraniu z części przedodźwiernikowej żołądka niewielkiego wycinka błony śluzowej (pobranie całkowicie bezbolesne dla chorego), który następnie jest umieszczany na specjalnej płytce diagnostycznej. Zmiana koloru płytki z żółtej na fioletową oznacza obecność bakterii w próbce. Bakteria H. pylori jest odpowiedzialna za występowanie wielu chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego, w tym przede wszystkim zapalenia błony śluzowej żołądka, wrzodu żołądka, chłoniaka żołądka i dlatego w razie wykrycia powinna być eradykowana (czyli całkowicie usunięta) za pomocą specjalnego zestawu leków.

Z uwagi na możliwość dokładnego obejrzenia przełyku, żołądka i dwunastnicy gastroskopia stanowi złoty standard w diagnostyce chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego. Dodatkowo daje możliwość pobrania materiału do badania histopatologicznego nawet z bardzo niewielkich zmian oraz ich leczenia. Niestety jest to metoda z pewnymi ograniczeniami, które dotyczą przede wszystkim zaburzeń czynnościowych przełyku, których nie udaje się ocenić w gastroskopii, a jedynie powikłania związane z wystąpieniem tych zaburzeń mogą być obserwowane. W przypadkach takich chorób jak refluks żołądkowo-przełykowy czy achalazja przełyku gastroskopia musi być uzupełniona o badanie dodatkowe takie jak RTG czynnościowe przełyku, manometrię przełyku, pH-metrię i inne. Nie mniej jednak diagnostykę tych chorób zazwyczaj rozpoczyna się od gastroskopii.

Gastroskopia jest podstawową metodą diagnostyczną raka przełyku i żołądka. Umożliwia wykrycie zmian na bardzo wczesnym etapie zaawansowania, co daje dużą szansę ich całkowitego wyleczenia. W krajach o dużej częstości występowania w populacji raka żołądka (takich jak Japonia) prowadzone są narodowe programy przesiewowe mające na celu wykrycie wczesnego raka i jego usunięcie. Polska jest krajem o średniej częstości występowania raka żołądka i dla tego, głównie z pobudek ekonomicznych, taki program nie jest realizowany. Niemniej wykonywanie regularne gastroskopii, najlepiej z zastosowaniem nowoczesnych metod obrazowania monochromatycznego (NBI-Naarow Bind Imaging), daje szansę na wykrycie raka żołądka i przełyku na bardzo wczesnym etapie i jego usunięcie (w niektórych przypadkach również endoskopowo). Wykrycie raka przełyku lub żołądka na etapie, na którym powoduje on już wystąpienie, często lekceważonych, objawy klinicznych zazwyczaj łączy się z koniecznością wykonania dużej operacji, leczenia uzupełniającego (np. chemioterapii), a często taka zmiana nie może już być wyleczona z powodu zaawansowania miejscowego i przerzutów odległych. Dlatego wystąpienie objawów takich jak:

  1. Trudności z połykaniem
  2. Bóle zamostkowe (po wykluczeniu przyczyn kardiologicznych)
  3. Bóle w nadbrzuszu
  4. Nudności i wymioty
  5. Jadłowstręt
  6. Utrata masy ciała
  7. Niedokrwistość
  8. Uczucie pełności w nadbrzuszu

powinno zawsze nasuwać podejrzenie choroby nowotworowej i prowadzić do jej wykluczenia bądź potwierdzenia za pomocą odpowiedniej diagnostyki (przede wszystkim gastroskopii).

Rozwój technologiczny w istotny sposób wpływa na bezpieczeństwo i jakość badania. Stosowane w naszej przychodni aparaty oferują bardzo zaawansowane możliwości obrazowania w znacznym powiększeniu (uzyskany obraz jest zbliżony do wizualizacji mikroskopowych) i za pomocą monochromatycznego oświetlenia, co w istotny sposób wpływa na kontrastowanie nawet najmniejszych zmian patologicznych i zwiększa szansę ich wykrycia. W celu uzyskania najbardziej wiarygodnego wyniku zmniejszającego ryzyko przeoczenia często potencjalnie śmiertelnych chorób, należy stawiać maksymalny nacisk, aby sprzęt, na którym jest wykonywane badanie, należał do grupy najbardziej zaawansowanego technologicznie i najnowszego.

Ogólny opis badania

Gastroskopia, zwana także esofagogastroduodenoskopią, jest to metoda diagnostyczno-terapeutyczna umożliwiająca ocenę przełyku, żołądka oraz dwunastnicy. Polega na wprowadzeniu przez usta endoskopu (czyli aparatu przypominającego kabel zaopatrzony w kamerę, źródło światła oraz kanały, przez które wprowadza się różnego rodzaju manipulatory), który następnie przez gardło, przełyk i żołądek dociera do dwunastnicy. Badanie umożliwia dokładne obejrzenie górnego odcinka przewodu pokarmowego oraz, jeżeli jest to konieczne, pobranie materiału do badania histopatologicznego lub wykonanie różnego rodzaju zabiegów terapeutycznych.